به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه ، دومین نشست از سلسله نشست‌های هم‌اندیشی معاونت آموزش حوزه‌های علمیه با اساتید، با موضوع بررسی «طرح سیاست‌ها و ساختار کلی نظام آموزشی حوزویان»، با حضور جمعی از اساتید دروس خارج حوزه علمیه قم در سالن آیت‌الله حائری(ره) مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه برگزار شد.
ببینید:
تصاویر/ هم اندیشی معاونت آموزش حوزه با اساتید دروس خارج
در این نشست، اساتید ضمن بررسی ضرورت تحول در نظام آموزشی حوزه‌های علمیه، دیدگاه‌های متفاوتی درباره چگونگی طراحی مسیر تحصیل طلاب، نسبت آموزش عمومی و تخصصی، جایگاه فقه و اصول در برنامه آموزشی و نحوه پاسخ‌گویی حوزه به نیازهای متنوع جامعه مطرح کردند.
محور اصلی مباحث، چگونگی جمع میان حفظ جامعیت علمی و هویت طلبگی با ضرورت تخصص‌گرایی و تربیت نیروهای متناسب با نیازهای امروز جامعه بود.
فیلم | تشریح جزئیات "طرح سیاست‌ها و ساختار کلی نظام آموزشی حوزویان"
تأکید بر حفظ جامعیت علمی طلاب در کنار تخصص‌گرایی
حجت‌الاسلام والمسلمین هاشمی در ابتدای این نشست با تأکید بر ضرورت طراحی یک برنامه آموزشی جامع برای طلاب اظهار داشت: طلبه باید در وهله نخست از آموزش‌های پایه و جامع برخوردار شود و تخصص‌گرایی نباید به جامعیت علمی و توانمندی او برای ایفای نقش در عرصه‌های مختلف آسیب بزند. بر اساس این دیدگاه، نظام آموزشی باید به‌گونه‌ای طراحی شود که طلبه ضمن برخورداری از دانش و مهارت‌های عمومی مورد نیاز، بتواند در مراحل بعدی متناسب با استعداد و علاقه خود وارد حوزه‌های تخصصی شود.
ضرورت توجه به سن طلاب در انتخاب مسیر تخصصی
استاد حوزه علمیه قم با بررسی ایده ایجاد نظام‌های آموزشی متعدد، بر ضرورت توجه به شرایط سنی و میزان شناخت طلاب از رشته‌های علمی تأکید کرد.
حجت‌الاسلام والمسلمین هاشمی با اشاره به اینکه بسیاری از ورودی‌های حوزه در سنین پایین وارد این مسیر می‌شوند، اظهار کرد: این افراد در آغاز تحصیل، شناخت دقیقی از تفاوت میان رشته‌هایی مانند فقه، کلام و تفسیر ندارند و ممکن است در مراحل بعدی، با شناخت بهتر استعدادها و علایق خود، مسیر دیگری را انتخاب کنند.
وی پیشنهاد کرد که در صورت حرکت به سمت تخصص‌گرایی، چند سال نخست تحصیل به آموزش‌های پایه و مشترک اختصاص یابد تا طلاب ضمن کسب توانمندی‌های علمی لازم، فرصت شناخت بهتر رشته‌ها و ارزیابی استعدادهای خود را پیدا کنند.
استاد حوزه علمیه قم گفت: پس از این مرحله می‌توان با سازوکاری مشخص، طلاب را به مسیرهای تخصصی هدایت کرد؛ البته نباید از این نکته غفلت کرد که جامعه از روحانیت، افزون بر تخصص علمی، انتظار پاسخ‌گویی به طیف گسترده‌ای از پرسش‌های دینی را دارد.
لزوم طراحی نظام آموزشی متناسب با نیازهای جامعه
حجت‌الاسلام والمسلمین محمدی‌قائم هم در این نشست نیازهای متنوع جامعه را از عوامل مهم ضرورت بازنگری در نظام آموزشی حوزه دانست و بر لزوم تناسب میان محتوای دروس و مسئولیت‌های آینده طلاب تأکید کرد.
وی با اشاره به تجربه فعالیت‌های حوزوی در خارج از کشور بیان کرد که برخی برنامه‌های آموزشی رایج، بدون توجه کافی به شرایط فرهنگی و نیازهای مخاطبان، نمی‌توانند پاسخ‌گوی همه اقتضائات تبلیغی و علمی باشند. از این رو، لازم است آموزش‌های حوزوی متناسب با مأموریت‌های آینده طلاب طراحی شود؛ به‌گونه‌ای که افرادی که برای فعالیت در عرصه‌هایی مانند تبلیغ بین‌الملل، دانشگاه، مدیریت یا پاسخ‌گویی به مسائل تخصصی جامعه تربیت می‌شوند، دانش و مهارت متناسب با مسئولیت خود را فراگیرند.
استاد حوزه علمیه قم همچنین بر ضرورت استفاده از تجربه‌های آموزشی دیگر کشورها در زمینه شناسایی استعدادها و هدایت تحصیلی تأکید کرد و یادآور شد: برنامه‌ریزی آموزشی باید با در نظر گرفتن امکانات حوزه و نیازهای واقعی جامعه انجام شود؛ زیرا نمی‌توان انتظار داشت همه طلاب در تمام زمینه‌ها به یک اندازه تخصص پیدا کنند.
پیشنهاد طراحی یک نظام واحد با مسیرهای متنوع در مراحل تحصیل
حجت‌الاسلام والمسلمین عاصفی با تأکید بر ضرورت پرهیز از پراکندگی در ساختار آموزشی حوزه، پیشنهاد کرد که به‌جای تعریف چند نظام مستقل، یک نظام آموزشی منسجم با مسیرها و گرایش‌های متناسب در مقاطع مختلف طراحی شود.
وی با اشاره به امکان پیش‌بینی یک دوره عمومی حدود پنج‌ساله برای طلاب، اظهار داشت: پس از گذراندن این دوره، باید امکان ورود به مسیرهای متناسب با نیازهای تبلیغی و اجتماعی فراهم شود؛ از جمله تربیت امام جماعت، مبلغ مدارس، مبلغان خارج از کشور و نیروهای مورد نیاز برخی عرصه‌های اجتماعی و دانشگاهی.
حجت الاسلام والمسلمین عاصفی ادامه داد: در این الگو طلابی که قصد ادامه تحصیل تخصصی دارند، مسیر علمی خود را ادامه می‌دهند و افرادی که می‌خواهند زودتر وارد عرصه خدمت شوند، می‌توانند با گذراندن آموزش‌های تکمیلی متناسب با مأموریت خود، آمادگی لازم را به دست آورند.
استاد حوزه علمیه قم همچنین بر پیش‌بینی مراحل عمومی و تخصصی دروس خارج تأکید کرد تا امکان ادامه مسیر علمی برای علاقه‌مندان به مراتب بالاتر فقهی و تخصصی حفظ شود.
تأکید بر حفظ مراحل تحصیل و تقویت بنیان‌های علمی
حجت‌الاسلام والمسلمین خزائلی هم در این نشست با تأکید بر ضرورت تخصص‌گرایی در حوزه‌های علمیه، طراحی نظام آموزشی را نیازمند حفظ پیوستگی میان مراحل تحصیل دانست و اظهار داشت: مراحل آموزشی باید به‌صورت منطقی و طولی طراحی شوند؛ به‌گونه‌ای که ورود به مرحله بعد، بر تسلط کافی بر مباحث مرحله پیشین استوار باشد.
وی با اشاره به گرایش برخی طلاب به فعالیت‌های تخصصی پیش از تکمیل آموزش‌های پایه، نسبت به تضعیف بنیه علمی آنان هشدار داد و بر ضرورت تقویت آموزش‌های سطح و توجه به کیفیت یادگیری تأکید کرد.
حجت‌الاسلام والمسلمین خزائلی گفت: طلبه باید پیش از ورود جدی به مراحل تخصصی، از توان علمی کافی در مباحث پایه برخوردار باشد؛ زیرا ضعف در این مرحله می‌تواند در ادامه تحصیل و ایفای مسئولیت‌های علمی و تبلیغی آثار منفی بر جای بگذارد.
ضرورت تعیین هدف و مأموریت نظام آموزشی پیش از تصمیم‌گیری ساختاری
در ادامه نشست، حجت‌الاسلام والمسلمین فاضل نیز با اشاره به سابقه طرح مباحث تحول آموزشی در حوزه‌های علمیه، تعیین اهداف و مأموریت‌های نظام آموزشی را مقدمه تصمیم‌گیری درباره ساختار آن دانست.
وی تأکید کرد: پیش از انتخاب میان الگوهای مختلف، باید روشن شود حوزه‌های علمیه چه انتظاراتی از نظام آموزشی خود دارند و چه تفاوتی میان نیازهای امروز و گذشته وجود دارد. از نگاه وی، بررسی تجربه طرح‌های آموزشی پیشین و شناسایی نقاط قوت و آسیب‌های آن‌ها می‌تواند در تصمیم‌گیری مؤثر باشد.
استاد حوزه علمیه قم همچنین بر ضرورت توجه به تفاوت میان مأموریت‌های علمی و پژوهشی حوزه و مسئولیت‌های گسترده روحانیت در جامعه تأکید کرد و گفت : در صورت انتخاب مسیرهای آموزشی متفاوت، باید ضمن تعیین مراحل تحصیل متناسب با هر مسیر، بخش‌هایی از آموزش نیز به‌صورت مشترک طراحی شود.
تفاوت نیازهای رشته‌های تخصصی مبنای پیشنهادی برای بازنگری در آموزش
حجت‌الاسلام والمسلمین مدنی از دیگر سخنرانان این نشست بود که با تأکید بر ضرورت تخصص‌گرایی، گفت: نمی‌توان نیازهای علمی رشته‌های مختلف را یکسان در نظر گرفت.
وی ادامه داد: میزان و نوع آموزش‌های مورد نیاز یک فقیه با نیازهای علمی فردی که در فلسفه، تفسیر یا دیگر رشته‌ها فعالیت می‌کند، تفاوت‌هایی دارد و این تفاوت باید در طراحی محتوا، کتاب‌ها و ساعات آموزشی مورد توجه قرار گیرد.
استاد حوزه علمیه قم پیشنهاد کرد که مسیرهای علمی متناسب با رشته‌های مورد نظر طراحی شود تا هر طلبه آموزش‌های متناسب با نیاز تخصصی خود را دریافت کند. با این حال، این رویکرد نیز مستلزم آن است که اهداف هر رشته، پیش‌نیازهای علمی و توانمندی‌های مورد انتظار از دانش‌آموختگان به‌روشنی مشخص شود.
تخصص‌گرایی نباید به قیمت نادیده گرفتن بنیان‌های علمی مشترک تمام شود
حجت الاسلام والمسلمین محمدی هم با تأکید بر ضرورت برخورداری طلاب از هویت علمی و طلبگی مشترک، اظهار کرد: اگر مسیرهای آموزشی بدون توجه به ظرفیت‌های مشترک علوم حوزوی طراحی شوند، ممکن است هویت واحد طلبگی تضعیف شود و طلاب در برخورداری از توانمندی‌های پایه با تفاوت‌های نامتوازن مواجه شوند.
استاد حوزه علمیه قم با اشاره به نیاز رشته‌های مختلف حوزوی به برخی مهارت‌ها و دانش‌های مشترک، بر لزوم برنامه‌ریزی منسجم برای آموزش این مبانی تأکید کرد و یادآور شد که تخصص‌گرایی نباید به قیمت نادیده گرفتن بنیان‌های علمی مشترک تمام شود.
«اجتهاد» محور پیشنهادی برای پیوند میان علوم حوزوی
در ادامه نشست، حجت‌الاسلام والمسلمین قوامی هم با تأکید بر جایگاه فقاهت و اجتهاد در هویت علمی حوزه‌های علمیه، معتقد بود ورود به تخصص‌های مختلف باید بر پایه برخورداری از روش استدلال و توانایی علمی لازم صورت گیرد.
وی با اشاره به نمونه‌هایی از عالمان برجسته در حوزه‌های تفسیر، فلسفه و علوم اسلامی تأکید کرد: تخصص در یک رشته نباید به معنای فاصله گرفتن از روش اجتهادی باشد؛ چراکه عالم دینی صرفاً ناقل دیدگاه‌های دیگران نیست، بلکه باید توانایی تحلیل، استدلال و تولید علم را نیز به دست آورد.
استاد حوزه علمیه قم همچنین بر ضرورت بازنگری در شیوه آموزش مبانی مشترک تأکید کرد و گفت : می‌توان با طراحی دقیق‌تر دروس پایه و آموزش روش استدلال، زمینه را برای پیوند میان اجتهاد و تخصص‌های مختلف فراهم کرد؛ به‌گونه‌ای که طلاب پس از طی مراحل علمی لازم، در حوزه‌های تخصصی فعالیت کنند و در عین حال، توانایی علمی و استنباطی خود را حفظ کنند.
تأکید بر دوره مشترک و عبور از آموزش صرفاً مبتنی بر انتقال مطالب
حجت‌الاسلام والمسلمین معلمی نیز در این نشست با اشاره به ضرورت پاسخ‌گویی حوزه به نیازهای متنوع جامعه، بر پیش‌بینی یک دوره مشترک در آغاز تحصیل تأکید کرد و گفت: این دوره باید به‌گونه‌ای طراحی شود که طلاب پس از پایان آن، از توانمندی‌های اولیه برای فعالیت دینی و تبلیغی برخوردار باشند.
استاد حوزه علمیه قم در عین حال میان آموزش مشترک و آموزش تخصصی تمایز قائل شد و بر ضرورت توجه به پیش‌نیازهای علمی هر رشته تأکید کرد و افزود: در مرحله تخصصی باید به‌جای محدود شدن به نقل و گزارش دیدگاه‌های دیگران، توانایی تحلیل، استدلال و دستیابی به فهم عمیق‌تر از منابع دینی در طلاب تقویت شود.
وی همچنین بر لزوم بازنگری در روش‌های آموزشی و ارزیابی میزان کارآمدی آن‌ها تأکید و اظهار کرد: طولانی بودن مسیر تحصیل، بدون اطمینان از تحقق اهداف علمی، به‌تنهایی نمی‌تواند معیار موفقیت نظام آموزشی باشد.
ضرورت تقویت مستندات کارشناسی و شفافیت در فرایند بررسی طرح
حجت‌الاسلام والمسلمین موسوی هم در بخش دیگری از این نشست با اشاره به اینکه بررسی دقیق یک طرح نیازمند آگاهی از مبانی، گزینه‌های مطرح‌شده و استدلال‌های موافقان و مخالفان است، پیشنهاد کرد مستندات و جمع‌بندی‌های کارشناسی به‌صورت کامل‌تری در اختیار اساتید قرار گیرد تا امکان ارزیابی دقیق‌تر و ارائه پیشنهادهای کاربردی فراهم شود.
ضرورت جمع میان هویت حوزوی، جامعیت علمی و نیازهای روز
مجموع دیدگاه‌های مطرح‌شده در این نشست نشان داد که اساتید با وجود تفاوت در پیشنهادهای خود درباره ساختار نظام آموزشی، بر ضرورت ارتقای کیفیت آموزش، توجه به نیازهای واقعی جامعه و حفظ سرمایه علمی حوزه‌های علمیه تأکید دارند.
در یک سوی این مباحث، بر حفظ نظام آموزشی منسجم و برخورداری همه طلاب از بنیان‌های علمی مشترک تأکید شد و در سوی دیگر، ضرورت طراحی مسیرهای تخصصی متناسب با استعدادها و مأموریت‌های آینده طلاب مورد توجه قرار گرفت. همچنین برخی اساتید بر حفظ محوریت فقاهت و اجتهاد تأکید داشتند و گروهی دیگر، تفاوت پیش‌نیازهای علمی رشته‌های تخصصی و لزوم انعطاف در برنامه‌های آموزشی را یادآور شدند.
این نشست در ادامه برنامه های معاونت آموزش حوزه‌های علمیه برای دریافت دیدگاه‌های اساتید و کارشناسان درباره «طرح سیاست‌ها و ساختار کلی نظام آموزشی حوزویان» برگزار شد؛ طرحی که بررسی آن نیازمند جمع‌بندی دیدگاه‌های مختلف و تصمیم‌گیری درباره چگونگی حفظ هویت و عمق علمی حوزه در کنار پاسخ‌گویی به نیازهای آموزشی و اجتماعی امروز است.
سخنرانی حجت الاسلام والمسلمین مقیمی حاجی معاون آموزش حوزه های علمیه متعاقباً منتشر خواهد شد.
انتهای پیام
نظر شما